VISUELE INSTRUCTIES

Waarom · Boek 1 · Pagina 14

Paus Gregorius I (540-604) verkondigde dat plaatjes bedoeld waren voor mensen die niet konden lezen, maar omstreeks de middeleeuwen waren diagrammen al essentieel geworden voor het bouwen van schepen en kerken.

In 1751 gaven Diderot en D’Alembert het startschot voor de verlichting met hun _Grande Encyclopédie_, met daarin zeshonderd pagina’s aan geïllustreerde instructies. Hun doel? ‘Om de mystiek rondom ambachtelijke tradities weg te nemen’ (Mijksenaar & Westendorp, 1999). Hoewel expertise in lesegeven geen geheim is, kunnen de kneepjes van het vak wel wat verduidelijking gebruiken in de vorm van tekst en illustraties.

## LAAT HET NIET ALLEEN ZIEN; LEG HET OOK UIT

Hoogleraar Barbara Tversky, auteur van _Minds in Motion_ (2019), schreef meer dan tweehonderd artikelen over het geheugen, ruimtelijk denken en ontwerp, en biedt veel inzichten over instructieontwerp. Ze wijst erop dat ‘animaties alleen iets tonen, maar niets uitleggen’, en te snel gaan om inzichtelijk te maken waar het nou eigenlijk om gaat. En ze wijst erop dat het weinig moeite kost om de stap-voor-stap-omschrijving van een gebeurtenis om te zetten in instructies voor hoe je het moet doen.

_Barbara Tversky_ - "Voeg alleen informatie toe die nuttig is voor de leerlingen ... overbodige de nuttige informatie, of verdraai die zelfs, zodat de makkelijk te vinden en te volgen is."

## INSTRUCTIECATEGORIEËN

Volgens een overzichtsstudie van Paul Mijksenaar en Piet Westendorp (1999) kunnen instructies in elf categorieën worden geplaatst.

- **Waarschuwingen:** Kenmerkend voor deze categorie zijn een rode X, een stopgebaar of een uitroepteken. - **Identificatie:** Welk onderdeel doet wat? - **Afmetingen:** Afstemming wat betreft tijd en ruimte, voor de nodige nauwkeurigheid. - **Compositie:** Wanneer je iets wilt monteren, moet je weten hoe alles in elkaar past. - **Locatie en oriëntatie:** Bij het doe-het-zelven moet je weten waar onderdelen met elkaar verbonden moeten worden. - **Sequenties:** Vaak getoond als een soort stripverhaal (zoals deze Doorloopjes). - **Bewegingen:** Werkwoorden worden weergegeven in een doorwrocht samenspel van pijlen. - **Verbindingen:** Nogmaals pijlen, die de delen samenvoegen. - **Handelingen:** Werkwoorden en precieze locaties maken samen duidelijk wat er moet gebeuren. - **Oorzaak en gevolg:** het verband tussen actie en reactie wordt weergegeven. - **Dit is hoe het eruit moet zien:** Het gewenste eindresultaat van een reeks handelingen.